shopify
analytics

Άνοια – Νόσος Alzheimer : Βασικές Αρχές

Σολδάτος Παναγιώτης, Νευρολόγος

Άνοια – Νόσος Alzheimer : Βασικές Αρχές

Με τον ορό “Άνοια” αναφερόμαστε σε μια  χρόνια διαταραχή ετερογενούς αιτιολογίας που χαρακτηρίζεται πρωτίστως από έκπτωση της νοητικής ικανότητας, με πιο εμφανές και σοβαρό συνήθως σύμπτωμα τη μνημονική έκπτωση, την αμνησία.

 Στον όρο συγκαταλέγεται μια ποικιλία χρόνιων νευρογνωσιακών διαταραχών με προεξάρχον σύμπτωμα τη διαταραχή  της πρόσφατης  μνήμης και τουλάχιστον μίας από άλλες νοητικές διαταραχές, όπως αφασία (εξασθένιση λόγου), απραξία (αδυναμία εκτέλεσης κινητικών δράσεων), αγνωσία (αδυναμία αναγνώρισης αντικειμένων) καθώς και διαταραχές εκτελεστικών λειτουργιών, όπως στην ικανότητα λογικής σκέψης, προγραμματισμoύ και επιτέλεσης πολύπλοκης λειτουργιών.

Σύμφωνα με το σύγχρονο ταξινομικό σύστημα DSM-V, διακρίνονται δύο κατηγορίες άνοιας , υπό τη γενικότερη ονομασία «Νευρο-νοητικές Διαταραχές» («Νeuro-cognitive Disorders»): η «Μείζων Νευρο-νοητική Διαταραχή», που αντιστοιχεί στην άνοια κατά DSM-IV και η «Ελάσσων Νευρο-νοητική Διαταραχή» (American Psychiatric Association, 2013).



Ο όρος Μείζων νευρονοητική διαταραχή ουσιαστικά τείνει να αντικαταστήσει  πια τον όρο άνοια ο οποίος κατέχει ένα αρνητικό πρόσημο, αν λάβουμε υπόψιν ότι ο τελευταίος ετυμολογικά προκύπτει από το στερητικό ¨Α¨και τη λέξη ¨νους¨ (χωρίς μυαλό).

Αν και αναγνωρίζονται  πολλά αίτια του συνδρόμου (πάνω από 100) , η γνωστή σε όλους μας νόσος Alzheimer (ΝΑ) καταλαμβάνει  περίπου το 60% των περιπτώσεων. Μικτές άνοιες, όπως ΝΑ και Parkinson ή ΝΑ και αγγειακή άνοια φτάνουν το 10%. Η αγγειακή άνοια από μόνη της αποτελεί το 5% των ανοιών.

Οι άνοιες αποτελούν μία από τις πρώτες 10 αιτίες που προκαλούν αναπηρία στις αναπτυγμένες χώρες. Σύμφωνα με δεδομένα από  την Alzheimer’s Disease International, περισσότεροι από 44 εκατομμύρια άνθρωποι  ζουν με άνοια παγκοσμίως, αριθμός που θα ανέλθει σε 65.7 εκ. μέχρι το 2030 και σε 115.4 εκ. μέχρι το 2050. Υπολογίζεται ότι αν δεν βρεθεί αποτελεσματική θεραπεία για τη νόσο , ο αριθμός των ασθενών θα διπλασιάζεται κάθε 20 χρόνια ενώ εξίσου εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι κάθε 3 δευτερόλεπτα ένα νέο περιστατικό άνοιας διαγιγνώσκεται.

Ο επιπολασμός της άνοιας αυξάνεται ραγδαία με την ηλικία. Στις ανεπτυγμένες κοινωνίες αυξάνει από 1%-2% στην ηλικία των 65 ετών , σε 5%-10% κατά την έβδομη δεκαετία της ζωής και κατά 25% κατά την κατοπινή περίοδο, με το ποσοστό να ανέρχεται σε 42% σε ηλικίες άνω των 85 ετών.

Στην Ελλάδα, η συχνότητα της Νόσου Alzheimer στην Ελλάδα είναι άγνωστη, λόγω απουσίας σχετικών  μελετών. Ανάγοντας στον ελληνικό πληθυσμό δεδομένα άλλων Μεσογειακών χωρών, σήμερα στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι  150.000-200.000 ασθενείς πάσχουν από  νόσο Alzheimer , με πρόβλεψη για αριθμό άνω των 500.000 το  2050. Το 90% των ασθενών στη χώρα μας φροντίζονται στο σπίτι (και όχι σε ειδικές δομές) , με τον αριθμό των φροντιστών να ανέρχεται στα 400.000 άτομα.

Τεράστιο είναι και το κόστος για την παγκόσμια οικονομία :

το 2010 ανήλθε σε 604 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ στην Ευρώπη το 2006 υπερέβη τα 170 δισεκατομμύρια ευρώ. Αποτελεί περίπου το 1% του παγκόσμιου Α.Ε.Π. χωρίς να περιλαμβάνονται έμμεσα κόστη και κόστη νεαρών ασθενών με άνοια, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων ξοδεύεται για την φροντίδα σε ιδρύματα. H πρώτη ελληνική μελέτη έχει δείξει ότι το ετήσιο κόστος της άνοιας ανά ασθενή φτάνει τα 20.966,40 €.

Tο 2010 ανήλθε σε 604 δισεκατομμύρια δολάρια (όσο σχεδόν με την αξία του συνόλου της Microsoft), ενώ στην Ευρώπη το 2006 υπερέβη τα 170 δισεκατομμύρια ευρώ.

Αποτελεί περίπου το 1% του παγκόσμιου Α.Ε.Π. χωρίς να περιλαμβάνονται έμμεσα κόστη και κόστη νεαρών ασθενών με άνοια, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων ξοδεύεται για την φροντίδα σε ιδρύματα. H πρώτη ελληνική μελέτη έχει δείξει ότι το ετήσιο κόστος της άνοιας ανά ασθενή φτάνει τα 20.966,40 €.

Σε ότι αφορά στα συμπτώματα της άνοιας , αυτά θα μπορούσαν αδρά να χωριστούν ανάλογα με τα 3 στάδια της νόσου : Ήπια , Μέτρια και Σοβαρού βαθμού.

Η ήπια άνοια χαρακτηρίζεται από :

  • Δυσκολία στην ανάκληση ονομάτων, αν και ο φυσιογνωμίες αναγνωρίζονται.
  • Επανάληψη της ίδιας ερώτησης που είχε πριν από λίγο ξαναερωτηθεί.
  • Δυσκολία στην ανεύρεση σωστών λέξεων για την επικοινωνία.
  • Δυσκολία του ασθενούς στο  να διαχειριστεί τα οικονομικά του και να τακτοποιήσει τους λογαριασμούς του
  • Δυσκολία σε καθημερινές δραστηριότητες, όπως το να θυμάται ο ασθενής  πώς να παίρνει σωστά τα φάρμακά του.
  • Λογικά κενά στην κρίση ή την σκέψη

 

Η μετρίου βαθμού άνοια χαρακτηρίζεται από :

  • Δυσκολία στην κατονομασία κοινών αντικειμένων.
  • Δυσκολία στην έκφραση αναγκών και επιθυμιών.
  • Τάση να χάνεται, ειδικά όταν είναι μακριά από το σπίτι.
  • Αλλαγές στην προσωπικότητα και στη συμπεριφορά.
  • Δυσκολία  σε απλές δραστηριότητες όπως την ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική.
  • Δυσκολία στην αναγνώριση συγγενικών προσώπων.
  • Αποπροσανατολισμός στο χώρο και το χρόνο.

 

Η σοβαρού βαθμού άνοια χαρακτηρίζεται από :

  • Δυσκολία στη λειτουργία και χρησιμοποίηση οικείας συσκευής ή εργαλείου όπως οι οικιακές συσκευές  ή το αυτοκίνητο.
  • Δυσκολία στην αυτοεξυπηρέτηση (προσωπική υγιεινή ,ντύσιμο κτλ.)
  • Δυσκολία στο φαγητό, την κατάποση , τη βάδιση
  • Αποτυχία στην αναγνώριση και την επικοινωνία με οικεία οικογενειακά μέλη.
  • Ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές σκέψεις.

 

Τα τελευταία χρόνια  η αναγνώριση των παθοφυσιολογικών μηχανισμών που εμπλέκονται στους διαφόρους τύπους άνοιας πχ  οι αμυλοειδικές πλάκες από β-αμυλοειδές και ο ρόλος της πρωτεΐνης TAU  στη νόσο Alzheimer ή ο ρόλος της πρωτεΐνης TDP-43 στην μετωποκροταφική άνοια ανοίγουν νέα μονοπάτια που θα οδηγήσουν στην πρώιμη διάγνωση και πιθανότατα σε αποτελεσματική θεραπεία.

Πράγματι , τα τελευταία χρόνια μια σειρά μελετών προσπαθεί να εντάξει στα ήδη υπάρχοντα φάρμακα κατά της άνοιας (μεμαντίνη και αναστολείς ακετυλοχολινεστεράσης) και μια σειρά μονοκλωνικών αντισωμάτων με τη δραστική ουσία Aducanumab να έχει επιτύχει θεαματικά αποτελέσματα , απομακρύνοντας σημαντικό ποσοστό αμυλοειδικών πλακών από τον εγκέφαλο ασθενών με νόσο Alzheimer.

Μέχρι όμως να βρεθεί η ριζική και οριστική θεραπεία για την άνοια (κάτι το οποίο ενδεχομένως και πάρα τις ελπιδοφόρες μελέτες να μην γίνει ποτέ εφικτό) μπορούμε να προφυλάξουμε τον εαυτό μας , ρυθμίζοντας μια σειρά παραμέτρους οι οποίες υπεισέρχονται στην παθοφυσιολογία της.

Η διακοπή του καπνίσματος , η μείωση των επιπέδων της χοληστερόλης , η καλή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης , η φυσική άσκηση  , η νοητική κινητοποίηση , ο μεσογειακός τρόπος διατροφής είναι παραμετροποιήσιμοι παράγοντες που μπορούν να μας προφυλάξουν και να καθυστερήσουν την έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών.

 

Σε κάθε περίπτωση , η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων θα οδηγήσει σε έγκαιρη διάγνωση και σε έγκαιρη παρέμβαση από τον εξειδικευμένο Νευρολόγο.

egkefalos.gr

COMMENTS

WORDPRESS: 0
DISQUS: 0